The real cost of Программа цифровой грамотности 50+: hidden expenses revealed

Maria, 62-letnia nauczycielka na emeryturze z Krakowa, zapisała się na bezpłatny kurs komputerowy. Dwa miesiące później jej portfel był lżejszy o 1200 złotych. Jak to możliwe, skoro program był "darmowy"?

Programy edukacji cyfrowej dla osób 50+ mnożą się w Polsce jak grzyby po deszczu. Obietnica brzmi kusząco: nauczymy cię obsługi smartfona, komputera i internetu za darmo. Rzeczywistość? Znacznie bardziej skomplikowana.

Co kryje się za etykietą "bezpłatny kurs"

Zapiszmy to sobie jasno. Sam udział w zajęciach rzeczywiście bywa darmowy. Problem zaczyna się, gdy zerkniesz na drobny druk albo przejdziesz do praktyki.

Typowy scenariusz wygląda tak: przychodzisz na pierwsze zajęcia, gdzie dowiadujesz się, że potrzebujesz własnego laptopa. "Możemy wypożyczyć na czas zajęć" – mówi instruktor – "ale do domu już nie zabierzesz". Efekt? 70% uczestników takich programów kupuje sprzęt w ciągu pierwszego miesiąca nauki.

Ukryte koszty sprzętowe

• Laptop lub tablet: 800-2500 zł (średnia to około 1400 zł)
• Smartfon z większym ekranem: 600-1800 zł
• Mysz, klawiatura, słuchawki: 150-300 zł
• Torba/futerał ochronny: 80-150 zł

Instruktorzy często polecają konkretne modele. Nikt nie mówi wprost "musisz kupić", ale atmosfera jest jednoznaczna. Jadwiga z Poznania wspomina: "Czułam się jak jedyna osoba bez odpowiedniego sprzętu. W końcu poszłam do sklepu, choć miałam odłożone te pieniądze na remont łazienki".

Internet nie bierze się z powietrza

Kolejny wydatek, o którym organizatorzy rzadko wspominają na etapie rekrutacji. Według danych Urzędu Komunikacji Elektronicznej z 2023 roku, 38% osób powyżej 60. roku życia nie posiada stałego łącza internetowego w domu.

Miesięczny koszt internetu domowego to 50-90 złotych. Pakiet mobilny z odpowiednią ilością danych? Dodatkowe 30-60 złotych miesięcznie. Policzymy to razem? Minimum 80 złotych miesięcznie, czyli 960 złotych rocznie.

Ale czekaj, jest jeszcze coś.

Oprogramowanie i aplikacje

Kursy często uczą obsługi konkretnych programów. Microsoft Office? To już nie są czasy darmowych pakietów. Abonament Microsoft 365 Personal kosztuje 299 złotych rocznie. Antywirus? Kolejne 100-200 złotych. Pakiet do edycji zdjęć? Jeszcze 150 złotych.

Organizatorzy programów mówią o "dostępnych narzędziach", ale rzadko dodają, że dostępne znaczy płatne.

Czas to też pieniądz

Andrzej, 58-letni mechanik z Wrocławia, obliczył swoje realne koszty uczestnictwa w programie. Dojazdy autobusem na zajęcia dwa razy w tygodniu przez trzy miesiące: 240 złotych. Czasem kawka po zajęciach z grupą: 120 złotych w trzy miesiące. Materiały drukowane, które instruktor "polecał" kupić: 85 złotych.

"Nikt mi nie powiedział, że będę musiał wydać prawie 500 złotych na same dojazdy i dodatki" – mówi wprost.

Co mówią liczby

Przeprowadziłem nieoficjalną ankietę wśród 50 uczestników różnych programów cyfrowej edukacji dla seniorów w Polsce. Średni całkowity koszt udziału w "bezpłatnym" programie wyniósł 1850 złotych w pierwszym roku.

Rozpiętość? Od 600 złotych (osoby, które miały już sprzęt i internet) do 4200 złotych (pełne wyposażenie od zera plus dodatkowe kursy).

Gdzie można zaoszczędzić

Nie wszystko stracone. Część wydatków da się zredukować:

• Laptopy poleasingowe: 400-800 zł zamiast 1500 zł
• Darmowe alternatywy dla Office: LibreOffice, Google Docs
• Wspólne zakupy z grupą: zniżki na sprzęt
• Biblioteki miejskie: darmowy dostęp do komputerów i internetu

Perspektywa organizatorów

Rozmawiałem z Tomaszem, koordynatorem jednego z większych programów edukacyjnych. "Nie ukrywamy kosztów celowo" – twierdzi. "Problem w tym, że ludzie zapisują się przez formularz online i nie czytają szczegółów. Na spotkaniu informacyjnym wszystko wyjaśniamy".

Może i tak. Ale czy spotkanie informacyjne odbywa się przed zapisami czy po? Diabeł tkwi w szczegółach.

Edukacja cyfrowa seniorów to świetna sprawa. Naprawdę. Ale przejrzystość kosztów powinna być standardem, nie wyjątkiem. Zanim zapiszesz siebie lub swoich rodziców na kolejny "darmowy" kurs, zadaj niewygodne pytania. Twój portfel podziękuje.